Âm nhạc trong phim ảnh

Nhạc phim là một phần không thể thiếu trong cái bộ phim từ phim ngắn, phim tài liệu, phim truyền hình cho tới những bộ phim điện ảnh.

Những người làm nhạc trong phim thuộc Bộ phận Âm thanh & Âm nhạc (Sound & Music Department), tập trung chủ yếu ở giai đoạn Hậu kỳ (Post-Production).

Tuy nhiên, trong các dự án điện ảnh quy mô lớn, mảng âm nhạc thường được tách thành một bộ phận chuyên biệt gọi là Music Department do tính chất công việc mang nặng tính nghệ thuật, bản quyền và sản xuất âm thanh độc lập.

Dưới đây là các vị trí làm nhạc chuyên trách trong đoàn phim cùng vai trò cụ thể của họ:

1. Các vị trí sáng tác & sản xuất âm nhạc (Music Department)

• Film Composer (Nhà soạn nhạc phim):

  • Thẩm quyền: Là người chịu trách nhiệm sáng tác toàn bộ phần nhạc nền không lời (Original Score) cho bộ phim.

  • Công việc: Làm việc chặt chẽ với Đạo diễn để nắm bắt cảm xúc, chủ đề và nhịp điệu câu chuyện, từ đó viết nên các giai điệu đại diện cho từng nhân vật (Leitmotif) hoặc đẩy cao trào cảm xúc cho phân cảnh.

• Music Supervisor (Giám sát âm nhạc):

  • Thẩm quyền: Người kết nối giữa nghệ thuật và pháp lý/kinh doanh.

  • Công việc: Đề xuất và lựa chọn các bài hát có sẵn (Source Music / Commercial Tracks) để chèn vào phim. Họ trực tiếp đàm phán mua bản quyền thương mại với các ca sĩ, nhạc sĩ, hãng thu âm để bộ phim được phép sử dụng các bài hát đó hợp pháp.

• Music Editor (Biên tập viên âm nhạc):

  • Thẩm quyền: Cầu nối giữa Nhà soạn nhạc, Đạo diễn và Dựng phim (Editor).

  • Công việc: Tạo bản nhạc tạm (Temp Track) trong lúc dựng phim sơ bộ, căn chỉnh thời lượng nhạc soạn ra khớp chính xác đến từng mili-giây với hình ảnh (Syncing), và quản lý các tệp âm nhạc trong suốt quá trình hậu kỳ.

• Orchestrator (Người phối dàn nhạc):

  • Thẩm quyền: Chuyển thể bản phác thảo bản nhạc của Composer thành bản ký âm hoàn chỉnh dành riêng cho từng nhạc công trong dàn nhạc giao hưởng (Violin, Cello, Kèn, Trống…).

• Conductor (Nhạc trưởng):

  • Thẩm quyền: Chỉ huy dàn nhạc trực tiếp biểu diễn và thu âm bản nhạc phim trong phòng thu chuyên dụng. Trong nhiều trường hợp, chính Composer sẽ đảm nhận luôn vai trò Nhạc trưởng này.

2. Phân biệt các loại âm thanh/âm nhạc xuất hiện trong phim

Để dễ hình dung công việc của đội ngũ làm nhạc, âm thanh trong phim được phân loại rất rõ ràng:

Loại âm thanh	Thuật ngữ	Vị trí phụ trách	Ví dụ tiêu biểu
Score (Nhạc nền sáng tác riêng)	Non-Diegetic Sound (Nhân vật không nghe thấy)	Film Composer	Tiếng nhạc dồn dập khi quái vật xuất hiện, bản nhạc du dương lúc hai nhân vật chia tay.
Source Music (Bài hát thương mại)	Diegetic Sound (Nhân vật có nghe thấy)	Music Supervisor	Bài hát phát ra từ đài radio trên xe hơi, bài nhạc nhân vật đang bật qua tai nghe.
Foley & Sound Effect (Tiếng động môi trường)	Diegetic Sound	Foley Artist & Sound Designer	Tiếng bước chân, tiếng mưa rơi, tiếng súng nổ, tiếng cửa rên cót két.

Nhạc nền của phim Titanic (1997) do James Horner soạn

3. Quy trình làm việc của người làm nhạc diễn ra khi nào?

Không giống như các bộ phận Quay phim hay Mỹ thuật làm việc sôi nổi tại hiện trường, đội ngũ làm nhạc hoạt động chủ yếu theo tiến trình sau:

1. Tiền kỳ (Pre-production): Đạo diễn và Giám sát âm nhạc (Music Supervisor) thảo luận về định hướng âm nhạc chung, ước tính ngân sách mua bản quyền bài hát.

2. Sản xuất / Bấm máy (Production): Bộ phận làm nhạc thường chưa can thiệp nhiều, trừ các cảnh phim yêu cầu nhân vật phải hát, nhảy hoặc chơi nhạc cụ tại hiện trường (lúc này bài hát phải được thu âm trước để phát cho diễn viên diễn theo).

3. Hậu kỳ (Post-production): Đây là giai đoạn chính. Nhạc sĩ (Composer) nhận bản dựng thô của phim (Picture Lock), tiến hành họp chốt vị trí đặt nhạc (Spotting Session), bắt tay vào sáng tác, thu âm dàn nhạc và tiến hành hòa âm phối khí (Music Mixing) với phần tiếng động và lời thoại của diễn viên.